Sống với lòng biết ơn – Phần 2

Tiếp tục sau PHẦN 1

Đến với các khái niệm liên quan

Trong tiếp cận tâm lý học Tích cực, lòng biết ơn (gratitude) được xem như một cảm xúc xã hội tích cực xuất hiện khi cá nhân nhận ra mình nhận được lợi ích về vật chất hay tinh thần từ tác nhân bên ngoài, cùng sự thừa nhận về thiện ý của tác nhân đó (Emmons & McCullough, 2003).

Fitzgerald (1998) định nghĩa: “Biết ơn là một cảm xúc hoặc tập hợp các cảm giác với ba thành phần: (1) Cảm giác trân trọng nồng nhiệt với ai đó hoặc điều gì đó; (2) Cảm giác thiện chí đối với ai đó hoặc điều gì đó; (3) Khả năng hành động xuất phát từ sự đánh giá cao và thiện chí”

Adler và Fagley (2005) khẳng định lòng biết ơn là một phản ứng cảm xúc tích cực liên quan đến đánh giá cao, là một trong tám khía cạnh của sự đánh giá cao: “Đề cập đến việc chú ý, thừa nhận một lợi ích đã nhận được, cho dù từ người khác hay một vị thần và cảm thấy biết ơn vì những nỗ lực, sự hi sinh, hành động của họ”

Lòng biết ơn là sự ghi nhớ và trân trọng những gì có giá trị mà mình nhận được từ người khác hay với những thành quả lao động do người khác làm ra (McCullough, Kilpatrick, Emmons và Larson, 2001).

Phần lớn cuộc đời con người là trao đi, nhận lại, và đền đáp. Theo nghĩa này, lòng biết ơn, cũng như những cảm xúc xã hội khác, có chức năng giúp điều chỉnh, củng cố và tăng cường các mối quan hệ (Algoe và Stanton, 2011). Cảm xúc biết ơn bắt nguồn từ hai giai đoạn của quá trình xử lý thông tin: (i) sự khẳng định lòng tốt hay những điều tốt đẹp trong cuộc sống của một người, và (ii) nhận thức rằng nguồn gốc của lòng tốt này ít nhất nằm ở một phần bên ngoài bản thân. Hơn nữa, quá trình nhận thức này tạo ra các hệ quả trong hành vi, đặc biệt là sự đáp đền tiếp nối thông qua các hành động tích cực.

Nghiên cứu của McCullough và cộng sự (2002) cho rằng, lòng biết ơn gồm bốn thành tố cùng xảy ra là cường độ, tần suất, khoảng cách, mật độ. Ở một khía cạnh khác, nghiên cứu của Zhang và cộng sự (2022) lại xem lòng biết ơn gồm hai thành phần là nhận thức (đánh giá nhận thức và hành động hưởng lợi) và cảm xúc (cảm giác biết ơn). Lòng biết ơn bao gồm cả lòng trắc ẩn, cảm giác hạnh phúc, sự đánh giá, tri ân, sự hài lòng.

Theo Wood và cộng sự (2010), lòng biết ơn nên được hiểu là xu hướng của nhân cách, là một phần của một nhân sinh quan rộng hơn hướng đến, nhìn nhận và trân trọng những điều tích cực trong thế giới này. Cái nhìn về cuộc sống này có the phân biệt với lạc quan, biểu trưng cho cái nhìn tích cực về một kết quả được mong đợi trong tương lai, hay hy vọng là cái nhìn hợp nhất giữa lạc quan và khuynh hướng nhìn thấy những con đường có thể đạt được những kết quả tích cực.

Vậy tóm lại, lòng biết ơn có thể hiểu là một cảm xúc và xu hướng tích cực, thể hiện sự nhận ra và trân trọng những điều tốt đẹp nhận được từ bên ngoài bản thân, cùng với sự thừa nhận thiện ý của người hoặc tác nhân mang lại. Nó bao gồm cả nhận thức là sự đánh giá, ghi nhớ, thừa nhận lợi ích và cảm xúc như sự trân trọng, tri ân, hạnh phúc, từ đó thúc đẩy hành động đáp đền và góp phần duy trì, củng cố các mối quan hệ.