Sống với lòng biết ơn – phần 1

Mở đầu cuốn sách Tâm lý học tích cực của Acacia C. Parks và Stephen M. Schueller là nội dung về đề tài lòng biết ơn, và cũng mở đầu nội dung ấy lại có câu trích dẫn đáng suy tư: “Dù bạn đang tìm kiếm bình yên, thịnh vượng, sức khỏe hay tình yêu – tất cả đang chờ bạn miễn là bạn muốn đón nhận những điều này với một trái tim rộng mở và lòng biết ơn”

Nói về lòng biết ơn, trong tâm khảm chúng ta không thể nào không nhắc đến câu chuyện truyền cảm ứng và lan tỏa về lòng tốt và điều đáp lại là quả ngọt của tương lai.

“Một cậu bé nhà nghèo, phải đi bán hàng rong từng nhà để kiếm tiền học. Vào một buổi trưa, sau nhiều giờ đi bộ dưới nắng mà chưa bán được gì, bụng cậu cồn cào vì đói. Thấy mình không thể chịu nổi nữa, cậu quyết định sẽ gõ cửa ngôi nhà kế tiếp để xin chút gì ăn.

Khi cánh cửa mở ra, một cô gái trẻ xuất hiện. Trước ánh mắt dịu dàng của cô, cậu bé lúng túng không dám xin đồ ăn, mà chỉ lí nhí hỏi:

“Cô ơi, cô có thể cho cháu xin một ly nước được không ạ?”

Cô gái nhìn cậu bé gầy gò, mồ hôi nhễ nhại và đoán rằng cậu đang rất đói. Không nói gì, cô bước vào nhà rồi quay trở lại với một ly sữa lớn. Cậu bé uống một cách chậm rãi, như để tận hưởng từng ngụm ngọt ngào, và khi uống xong, cậu ngẩng lên hỏi cô:

“Cháu phải trả cô bao nhiêu ạ?”

Cô gái mỉm cười: “Cháu không nợ cô gì cả. Mẹ cô luôn dạy rằng, khi làm việc tốt, đừng mong được đền đáp.”

Cậu bé nghẹn ngào cảm ơn cô gái. Dù chỉ là một ly sữa, nhưng với cậu lúc đó, đó là món quà lớn nhất – không chỉ làm dịu cơn đói, mà còn thắp lên trong lòng cậu niềm tin vào lòng tốt con người.

Nhiều năm trôi qua. Cô gái ngày ấy giờ đã là một người phụ nữ trưởng thành, nhưng không may mắc phải một căn bệnh hiểm nghèo. Các bác sĩ ở quê đều lắc đầu, và cuối cùng cô được chuyển đến một bệnh viện lớn ở thành phố để điều trị.

Tại đây, một trong những bác sĩ nổi tiếng được mời đến để thăm khám, đó là bác sĩ Howard Kelly. Khi đọc hồ sơ bệnh nhân và thấy quê quán của cô gái, ông như chợt nhận ra điều gì đó. Ông nhanh chóng đến gặp cô, và ngay khi nhìn thấy khuôn mặt ấy, ông biết chắc: Đây chính là cô gái năm xưa đã cho mình ly sữa.

Từ hôm đó, bác sĩ Kelly dốc toàn bộ tâm huyết và chuyên môn để điều trị cho cô. Sau nhiều tuần lễ kiên trì, cuối cùng cô cũng vượt qua cơn nguy kịch.

Ngày xuất viện, người phụ nữ ấy vẫn lo lắng vì nghĩ rằng chi phí điều trị chắc chắn vượt xa khả năng tài chính của mình. Khi cầm tờ hóa đơn trên tay, cô run rẩy mở ra, nhưng điều khiến cô ngạc nhiên tột độ chính là dòng chữ ghi cuối trang giấy:

“Đã thanh toán đầy đủ, bằng một ly sữa” – Bác sĩ Howard Kelly

Cô lặng người đi, nước mắt trào ra. Một hành động nhỏ bé từ năm xưa, một ly sữa cho đi vô điều kiện, lại trở thành chiếc chìa khóa cứu mạng cô trong hoàn cảnh nguy nan nhất. Lòng biết ơn, như dòng chảy ngầm, đã âm thầm kết nối hai số phận và làm nên một kết thúc kỳ diệu.”

Câu chuyện là lòng biết ơn, là hành động, một suy nghĩ và cảm xúc mà hầu hết chúng ta đều có. Lòng biết ơn còn thể hiện bởi tình yêu quê hương, tổ quốc, ông bà, cha mẹ, thầy cô, bạn bè… Biết ơn ông bà cha mẹ vì đã có công sinh thành dưỡng dục chúng ta, biết ơn bản thân vì chúng ta được khỏe mạnh, an vui, biết ơn những người đã giúp đỡ, cho ta bài học kinh nghiệm để trưởng thành, cho ta lẽ yêu thương để sống cuộc đời an lạc, hạnh phúc. Lòng biết ơn hầu hết có ở mọi nơi, mọi bài học ta nhận được, mọi con người ta gặp gỡ.

Đạo lý uống nước là phẩm chất tốt đẹp và thể hiện tinh thần đạo đức cơ bản của người Việt Nam trong lịch sử hàng ngàn năm. Nhờ có phẩm chất đó, người Việt Nam sống thủy chung, có tình, có nghĩa, có trước, có sau. Điều đó thể hiện qua cách sống với lòng biết ơn chân thật.

Vậy nên, bài viết này nhằm củng cố lòng biết ơn ta đã thực hành, nhắc nhớ về nguồn cội nơi ta sinh ra và nhắc nhớ lại công ơn dưỡng dục, sự giúp đỡ và tình thương mà ta nhận có.

Trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, khi có nhiều quan ngại về sức khỏe tâm thần của trẻ vị thành niên (UNICEF, 2018), về lối sống thực dụng, đề cao lợi ích cá nhân của giới trẻ (Huỳnh Văn Sơn, 2009), tiếp cận Tâm lý học Tích cực trong việc tìm hiểu và thực hành lòng biết ơn cũng như triển khai các chương trình can thiệp dựa trên thực chứng trong bối cảnh học đường có lẽ là một hướng nghiên cứu mới cận được chú trọng. Tuy nhiên, hướng tiếp cận này vẫn khá mới mẻ tại Việt Nam (Nguyễn Phước Cát Tường và cộng sự, 2020).

Lòng biết ơn là một phần cốt lõi của hạnh phúc gắn với sức khỏe tinh thần, kết nối xã hội và hành vi vị tha. Bài tiểu luận này sẽ đi sâu khám phá khái niệm, giá trị, bằng chứng thực nghiệm và ứng dụng thực tiễn của lòng biết ơn trong bối cảnh Tâm lý học tích cực. Các luận điểm dựa trên những nghiên cứu tiêu biểu trong hơn hai thập kỷ phát triển của Tâm lý học Tích cực cũng như truyền thống thực tế của người Việt.