Tin tức
Hành trình qua cách đồng chết – Chanrithy Him
Th4
Sau chuyến đi Lào – Campuchia vào cuối tháng 4/2025, qua những câu chuyện của hướng dẫn viên anh Sen Sarum – người Campuchia có cha gốc Việt (Bình Dương), mẹ người Cam, tôi đã tìm đọc cuốn sách về nạn diệt chủng Pol Pot. Và có lẽ cuốn: “Hành trình qua cánh đồng chết” – của Chanrithy Him là cuốn sách xúc động và để lại cho tôi nhiều suy nghĩ, xúc động. Những cái chết, những nỗi đau và mất mát do chính con người gây ra cho đồng loại đã làm cho tôi đau rất đau khi đọc cuốn tự truyện này.
Giới thiệu cho chúng ta cùng đọc để hiểu, để biết về một lịch sử oai hùng đẫm máu của nạn Khmer đỏ.
“|Hành trình qua cánh đồng chết” là câu chuyện hồi ký đầy ám ảnh của Chanrithy Him – một phụ nữ Campuchia sống sót qua nạn diệt chủng do Khmer Đỏ thực hiện. Câu chuyện mở ra như một cánh cửa dẫn ta trở lại thời kỳ đen tối nhất của Campuchia, khi văn hóa bị hủy diệt, con người bị đày đọa, và cái chết là điều quen thuộc hơn cả giấc ngủ.
Tuổi thơ của Chanrithy từng ấm êm trong một gia đình trung lưu trí thức ở Phnom Penh. Gia đình cô đề cao học hành, sống nhân ái và yên bình. Nhưng những năm đầu thập niên 1970, chiến tranh len lỏi vào cuộc sống họ, và năm 1975, Khmer Đỏ chính thức bước vào thủ đô – khởi đầu của địa ngục.
Ngay sau khi tiếp quản Phnom Penh, Khmer Đỏ ép tất cả người dân rời bỏ nhà cửa, viện cớ tái thiết đất nước. Họ bị đẩy vào những vùng nông thôn xa xôi, thiếu ăn, thiếu nước, và sớm bị xóa sạch danh tính. Mọi người không được phép gọi nhau bằng những danh xưng gia đình. Angka – “tổ chức vô hình” – trở thành cha mẹ, luật pháp, và cả Thượng đế.
Không lâu sau, cha của Chanrithy – một người trí thức – bị bắt đi và biến mất mãi mãi. “Ba đi xa rồi ba sẽ trở về ngay thôi mà,” là lời nói dối ngọt ngào của mẹ cô, để bảo vệ con khỏi sự thật tàn khốc. Rồi đến mẹ cô – người phụ nữ tảo tần, thương con hết mực – cũng bị bệnh nặng và qua đời trong trại lao động. Không thuốc, không thức ăn, chỉ có cái chết âm thầm như một cái kết định sẵn cho những ai yếu đuối. Chanrithy đã gào khóc, ôm lấy bàn tay mẹ, cảm thấy bất lực và giận chính mình vì không thể làm gì hơn.
Suốt bốn năm sống dưới ách Khmer Đỏ, Chanrithy – từ một cô bé ngây thơ – đã phải lao động khổ sai, gánh nước, nhổ cỏ, đào kênh. Cô chứng kiến cảnh tượng con người bị đánh chết như cỏ rác, phụ nữ mang thai bị giết bằng cuốc, trẻ con chết đói nằm la liệt. Nỗi ám ảnh không đến từ máu mà từ sự lạnh lùng tàn nhẫn của con người với đồng loại.
Trong dòng hồi ức, cô kể về một đứa bé gái bị bắt ăn gan người sống, những thi thể rữa nát bị ruồi, chuột rúc rỉa. Hình ảnh đó không chỉ làm người đọc rùng mình, mà còn phản ánh sự biến dạng của nhân tính trong bóng tối của ý thức hệ cuồng tín. Một người mẹ từng dối con rằng cha nó chỉ đi xa, giờ khóc nức nở khi bị hỏi lại chuyện xưa. Những đứa trẻ còn sống lớn lên với những cơn ác mộng, mang trong mình chấn thương tâm lý kéo dài đến tận khi trưởng thành.
Dẫu vậy, không phải mọi thứ đều là bóng tối. Trong hành trình đó vẫn còn tình người – những tia sáng nhỏ nhoi nhưng bền bỉ. Là người chị gái mang cơm cho em trong bí mật, là ánh mắt lặng lẽ của một người bạn Khmer Đỏ không thốt nên lời nhưng trao đi một nắm cơm. Tình thân, tình bạn, và đặc biệt là ký ức – trở thành nơi neo giữ linh hồn của Chanrithy.
Sau khi Khmer Đỏ bị lật đổ năm 1979, chỉ còn 5 trong số 12 người thân của cô sống sót. Chanrithy – mới 16 tuổi – được người chú bảo lãnh sang Mỹ. Những tưởng cơn ác mộng đã qua, nhưng bóng ma ký ức vẫn bám theo cô trong từng giấc ngủ, từng tiếng động, từng mùa thi. Ở Portland (Oregon), cô bắt đầu cuộc sống mới, vừa học hành vừa tham gia nghiên cứu về rối loạn tâm lý sau sang chấn (PTSD) cho cộng đồng người Khmer.
Trong những lần phỏng vấn các nạn nhân sống sót khác, Chanrithy vừa là người ghi chép lạnh lùng, vừa là người trong cuộc rướm máu. Cô lắng nghe câu chuyện của một bà mẹ từng nói dối con về cái chết của cha nó. Cô ghi lại cuộc thảm sát người tị nạn bị xua xuống hẻm núi như trút sỏi. Mỗi lần gõ máy, cô lại như bị ném về Cambodia – nơi của những mảnh chai vỡ, của bánh xe lịch sử nghiền nát con người.
Tuy nhiên, chính viết lách lại trở thành phép màu mới của cô. Giống như cha cô – người từng chữa bệnh bằng ống tiêm – Chanrithy giờ đây chữa lành bằng lời văn. Cô nhận ra rằng việc kể lại không phải để hận thù, mà để nhắc nhớ: cái ác không bao giờ là vĩnh cửu. Trong một lời hứa với chị gái đã mất – người từng nói “khi mảnh chai nổi lên, bí sẽ chìm, nhưng rồi bí sẽ nổi lại” – cô tiếp tục sống, học y, và dấn thân vào hành trình chia sẻ.
Hành trình qua cánh đồng chết là một bài học lịch sử được kể lại từ một cái nhìn của kẻ sống sót, một kẻ chân thật với khát vọng của mình, và với lời hứa phải sống xứng đáng với những khổ đau mà mình phải chịu đựng khi còn là một đứa bé.