Tin tức
ĐỌC LẠI “NGƯỜI XƯA CẢNH TỈNH” ĐỂ LÀM NGƯỜI TỬ TẾ
Th7
ĐỌC LẠI “NGƯỜI XƯA CẢNH TỈNH” ĐỂ LÀM NGƯỜI TỬ TẾ
“Lòng không để thất tình gây loạn
Ý đừng mơ toán loạn gần xa
Tai nghe lời chửi bỏ qua
Mắt trông điều quấy lòng ta đừng buồn”
Bảo Thọ Thánh Nương
THBT, 4.1. Mậu Tuất
- Tiếng chuông tỉnh thức từ quá khứ
Mỗi khi cuộc sống bận rộn cuốn ta vào những lo toan thường nhật, mỗi ngày thức dậy đều xoay quanh việc: cơm, áo, gạo, tiền, con người dễ quên mất điều căn bản nhất: làm người tử tế không bao giờ lỗi thời.
Người xưa cảnh tỉnh của Vương Trí Nhàn sưu tầm, biên soạn và Trần Văn Chánh tổng thuật và luận giải, tuy chỉ là tuyển tập những mẩu chuyện răn đời qua gương người xưa, những lời nhắc nhở những tiếng thở than, nhưng tựa như tiếng chuông thức tỉnh người đọc giữa cõi đời bộn bề. Trong lời dẫn mở đầu, tác giả nhấn mạnh: “Phàm làm người, ai chẳng có những phút giây yếu lòng, mê muội. Nhưng người biết đọc chuyện xưa để soi chiếu mình thì lầm lạc nào cũng có ngày trở lại bờ thiện.”
Giở từng trang sách, ta như thấy thấp thoáng bóng dáng chính mình trong câu chuyện về những kẻ tham lam, kiêu ngạo, lười biếng, hay dối trá. Những thói hư tật xấu ấy vốn không chỉ là chuyện của thời phong kiến, mà chính là căn bệnh muôn đời của con người. Đọc để không chỉ cảm phục người xưa khéo nhắc, mà còn để soi mình hôm nay: ta đã sống ngay thẳng, giữ lòng thanh sạch được mấy phần?
- Đọc những thói hư tật xấu như gương soi giữa dòng đời
Trong sách Người xưa cảnh tỉnh, tác giả đã gom góp, chắt lọc, sưu tầm những mẩu chuyện giản dị nhưng giàu sức lay động, phơi bày trần trụi những thói hư tật xấu ăn sâu bám rễ vào nhân tính. Một lần đọc, một lần cảnh tỉnh.
Tham lam – mầm mống mọi điều xấu xa
Một câu chuyện thường được nhắc tới là chuyện Vương Mãng tiếm ngôi, tham vọng quyền lực đến tột cùng đã đẩy Vương Mãng từ vị thế đại thần tận tụy thành gian thần đoạt ngôi nhà Hán. Tác giả viết: “Vương Mãng mượn tiếng ‘cải cách vì dân’ nhưng lòng tham quyền đã biến cải cách thành độc tài, để rồi chính lòng tham ấy cũng giết chết dòng họ Mãng, gieo loạn cho thiên hạ.”
Trong Thánh Ngôn Hiệp Tuyển, Thầy dạy: “Gian tham đã thâm nhập vào lòng thì lòng hết đạo đức. Tham gian nhập vào nhà thì nhà không chánh giáo. Tham gian nhập vào nước thì nước hết chơn trị …Ấy vậy gian tham là trọng tội”
Tham lam không chỉ là tham quyền, mà còn là tham tiền, tham lợi, tham hưởng thụ. Một khi lòng tham lấn át, con người dễ trở thành kẻ đánh đổi nhân phẩm, phản bội bạn bè, lừa dối đồng nghiệp, phản bội lý tưởng của chính mình. Tham lam là ngọn nguồn đẩy con người trượt dài vào dối trá và vô cảm.
Kiêu ngạo – chiếc bẫy của kẻ tự phụ
Một mẩu chuyện khác kể về Tào Tháo, gian hùng bậc nhất Tam Quốc, người trí mưu hơn người nhưng vì tự phụ nên cuối đời lâm cảnh con cháu huynh đệ chém giết lẫn nhau. Tác giả nhấn mạnh: “Người tài mà kiêu, tất dễ cô độc. Người trí mà ngạo, tất tự mình làm mất phúc.”
Kiêu ngạo ngày nay dễ xuất hiện ở những kẻ thành công sớm, đạt chút danh lợi đã tưởng mình đứng trên thiên hạ. Nhưng kiêu ngạo là con dao hai lưỡi, nó khiến con người mù lòa trước khuyết điểm bản thân, tự mãn, không tiếp thu được điều hay lẽ phải. Một người kiêu ngạo là người đóng kín mọi cánh cửa học hỏi. Họ sống trong ảo ảnh hơn là trong sự thật.
Lười biếng – kẻ thù của đạo làm người
Người xưa thường dạy: “Nhàn cư vi bất thiện”, nghĩa là nhàn rỗi dễ sinh điều chẳng lành. Nguyễn Văn Chánh đã trích câu chuyện Tô Đông Pha, một bậc văn tài lỗi lạc nhưng không ít lần phê phán chính mình vì ham chơi, bê trễ việc nước. Tác giả kể: “Tô Đông Pha tự nhận mình có lúc mê rượu, mê thơ, để mặc việc quan trì trệ. Đó cũng là lời tự tỉnh của người tài nhưng không thoát khỏi cái bẫy lười biếng.”
Ngày nay, lười biếng khoác áo hiện đại: trì hoãn, dựa dẫm, né tránh trách nhiệm. Lười lao động trí óc, lười tu dưỡng tinh thần, lười chăm sóc gia đình. Cái lười dễ dãi ăn mòn đạo đức con người, biến ta thành kẻ vô dụng lúc nào không hay.
Dối trá – gốc rễ hủy hoại lòng tin
Câu chuyện Tử Cống buôn muối, một điển tích nổi tiếng, cũng được Nguyễn Văn Chánh trích lại. Tử Cống – học trò Khổng Tử – từng đi buôn muối và vải, có lúc bị nghi ngờ gian lận. Nhưng ông thà mất mối lợi còn hơn mất lòng tin. Tác giả viết: “Tử Cống dạy người đời: có thể mất tiền, đừng để mất tín. Mất tín là mất tất cả.”
Dối trá len lỏi khắp nơi, từ lời nói xã giao, báo cáo gian dối, học hành gian lận, quảng cáo lừa gạt… Một lời dối trá có thể qua mắt người khác hôm nay, nhưng sớm muộn cũng bóc trần nhân cách thật. Làm người tử tế, trước hết là dám nói thật, làm thật, giữ chữ tín như giữ hơi thở.
- Giữ lòng ngay để làm người tử tế
Người xưa không chỉ cảnh tỉnh mà còn trao cho ta lời khuyên sống mãi với thời gian: “Giữ được lòng ngay, tà ma tự tan.” . Khi soi mình trong gương xưa, ta hiểu rằng làm người tử tế không phải là chuyện cao siêu mà chính là tự thắng mình mỗi ngày, thắng tham lam, thắng kiêu ngạo, thắng lười biếng, thắng dối trá.
Giữa xã hội hiện đại, tử tế đôi khi bị coi là khờ khạo, nhưng thực ra, tử tế chính là một dạng can đảm. Người tử tế biết từ chối cám dỗ, biết cúi đầu học hỏi, biết làm việc đến nơi đến chốn, biết sống thật và giữ lời hứa. Đọc lại Người xưa cảnh tỉnh, ta không chỉ thấy bóng dáng cha ông mà còn soi rõ dáng hình mình: hôm nay ta sẽ sống thế nào để con cháu sau này cũng đọc ta mà tự cảnh tỉnh?
Khi khép lại trang sách, tiếng chuông xưa vẫn ngân dài: “Người khôn biết sợ trước khi làm sai. Kẻ dại sợ hãi sau khi đã sai.”. Ta mong sao mỗi người, từ chính ta, sẽ sợ cái xấu nơi bản thân trước, cảnh tỉnh chính mình trước, để gieo một đời ngay thẳng, tử tế, làm hạt giống thiện lành giữa cuộc đời nhiều chông chênh.