Th8
Câu chuyện về Matilda Kaye Crabtree là một bi kịch đau lòng xảy ra vào năm 1994 tại West Monroe, Louisiana, Hoa Kỳ. Matilda, cô bé 14 tuổi, đã quyết định chơi khăm bố mẹ bằng cách trốn trong tủ quần áo và hét lên “Boo!” khi họ trở về nhà lúc 1 giờ sáng. Tuy nhiên, bố mẹ cô nghĩ rằng cô đang ở nhà bạn vào đêm đó. Nghe thấy tiếng động trong nhà, ông Robert Crabtree, bố của Matilda, đã lấy khẩu súng lục cỡ .357 và đi kiểm tra. Khi Matilda bất ngờ nhảy ra từ tủ quần áo, ông đã bắn cô vào cổ. Matilda qua đời sau đó 12 giờ tại bệnh viện. Sự việc được xác định là một tai nạn thuần túy, và ông Crabtree không bị truy tố. Tuy nhiên, vụ việc đã gây chấn động cộng đồng và được trích dẫn trong nhiều tài liệu về tâm lý học và trí tuệ cảm xúc. Trong cuốn sách Trí tuệ cảm xúc của Daniel Goleman, tác giả đã đề cập đến vụ việc này như một ví dụ về cách phản ứng cảm xúc có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng khi không được kiểm soát đúng cách.
Cảm xúc là phản ứng của con người đối với những yếu tố ngoại cảnh tác động vào gồm ba thành phần riêng biệt: Phản ứng sinh lý, Trải nghiệm chủ quan, phản ứng hành
vi hoặc biểu cảm (Hockenbury, 2010)
Theo nhà tâm lý học Paul Eckman (1972), có 6 loại cảm xúc cơ bản: Hạnh phúc, buồn bã, sợ hãi, giận dữ, ngạc nhiên, ghê tởm. Dựa trên 6 loại cảm xúc này, tác giả Robert Plutchik đề xuất 8 loại cảm xúc cơ bản, và pha trộn chúng để lập nên “vòng tròn cảm xúc” từ nhẹ đến mạnh vào 1980.
Cảm xúc xã hội (Social Emotions) như đồng cảm, xấu hổ, ghen tị,… là các cảm xúc phụ thuộc vào tương tác xã hội và chuẩn mực văn hóa (Barrett, Mesquita, & Gendron, 2011).
Kỹ năng quản lý cảm xúc (Emotion Regulation Skills) bao gồm khả năng điều chỉnh phản ứng cảm xúc để phù hợp với mục tiêu và bối cảnh (Gross, 1998).
Trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence – EI) là năng lực nhận diện, hiểu và điều tiết cảm xúc của bản thân cũng như của người khác, từ đó hướng đến hành vi phù hợp và hiệu quả trong giao tiếp và ra quyết định (Salovey & Mayer, 1990)
Chỉ số cảm xúc (Emotional Quotient – EQ) là một chỉ số được thiết kế để đo lường trí tuệ cảm xúc của một cá nhân, phản ánh năng lực cảm xúc và xã hội như nhận thức cảm xúc, đồng cảm, điều chỉnh cảm xúc và kỹ năng quan hệ xã hội. (Bar-On, 1997)
Chúng ta hay nhầm lẫn và đánh đồng giữa hai khái niệm EQ và EI. EI – trí tuệ cảm xúc là năng lực cảm xúc tổng thể, hiểu, nhận biết, quản lý cảm xúc và dùng trong nghiên cứu khoa học, còn EQ là chỉ số đo lường của EI. Tuy nhiên, truyền thông đại chúng thường gọi EI cũng chính là EQ.
Trái ngược với trí thông minh logic (IQ), vốn nhấn mạnh vào tư duy phân tích và giải quyết vấn đề thì trí tuệ cảm xúc (EI) tập trung vào khả năng quản lý cảm xúc, thích ứng với căng thẳng, nuôi dưỡng mối quan hệ và duy trì động lực cá nhân. Người sở hữu EI cao không chỉ nhận diện và hiểu rõ cảm xúc của chính mình, mà còn có khả năng đồng cảm sâu sắc với người khác, từ đó giao tiếp hiệu quả và giải quyết xung đột một cách tinh tế…..
Trích Tâm lý và Tâm linh – Thiện Hữu